Molibden ne yapar, PREN ne söyler, hangi ortamda hangisi?
Sahadaki en sık soru: 304 mü 316 mı? Kısa cevap, aradaki tek belirleyici farkın molibden olduğudur. 316'daki %2–3 Mo, klorürlü ortamda pasif filmin yerel olarak delinmesini (çukurcuk korozyonunu) zorlaştırır. Geri kalan her şey — görünüm, şekillendirilebilirlik, kaynaklanabilirlik — birbirine çok yakındır.
| 304 (1.4301 / X5CrNi18-10) | 316 (1.4401 / X5CrNiMo17-12-2) | |
|---|---|---|
| Krom | %17,5–19,5 | %16,5–18,5 |
| Nikel | %8–10,5 | %10–13 |
| Molibden | yok | %2,0–2,5 |
| PREN (yaklaşık) | 18–19 | 24–25 |
| Akma / çekme | ≈ 210 / 520–720 MPa | ≈ 220 / 520–680 MPa |
| Göreli fiyat | 1,0 | ≈ 1,2–1,4 |
| Tipik yer | Mutfak, gıda, mimari, iç mekân | Deniz, klorürlü ortam, kimya, ilaç |
Çukurcuk direnci eşdeğer sayısı PREN = %Cr + 3,3 × %Mo + 16 × %N ile hesaplanır. 304 için ≈ 18, 316 için ≈ 24, dupleks 2205 için ≈ 35, süperdupleks için 40 üstüdür. PREN bir sıralama aracıdır; sıcaklık, aralık (crevice) varlığı ve durgun su gibi koşulları hesaba katmaz. Deniz suyu gibi ağır ortamlarda 316 bile yeterli değildir — orada dupleks, 904L veya titanyum konuşulur.
304L / 316L düşük karbonlu (C ≤ %0,03) sürümlerdir. Karbonun düşük olması, 450–850 °C aralığında tane sınırlarında krom karbür çökelmesini (duyarlılaşma) geciktirir. Duyarlılaşan bir paslanmazda tane sınırının hemen yanı kromca fakirleşir ve kaynak dikişinin yanında taneler arası korozyon ("weld decay") başlar. Kural basit: kaynaklanacak ve korozif ortamda çalışacak parçada L sürümünü iste; ince sacda hızlı soğuma olduğu için risk düşüktür, kalın kesitte ve çok pasolu kaynakta yüksektir. Alternatif, titanyum ya da niyobyumla stabilize edilmiş 321 ve 347 kaliteleridir.
Korozyon türleri, PREN, SCC ve katodik koruma için Korozyon ve Korunma; kaynakta delta ferrit ve duyarlılaşma için Kaynak Metalurjisi; standart karşılıkları ve belgelendirme için Çelik Seçimi notuna bakabilirsin.
Korozyon açısından evet, ama her uygulamada gerekli değildir. İç mekânda, şebeke suyunda ve klorürsüz gıda ortamında 304 eşdeğer ömür verir ve %20–40 daha ucuzdur. Molibden yalnızca klorür ve benzeri agresif iyonlar söz konusu olduğunda kazanç sağlar.
Üç yaygın neden: (1) yüzeye karbon çeliği bulaşması (taşlama tozu, çelik fırça, aynı tezgâhta işleme) — yüzeyde pas lekesi yapar; (2) kaynak ısı rengi ve oksit tabakasının temizlenmemesi; (3) durgun klorürlü su, yani çukurcuk ve aralık korozyonu. İlk ikisi asitle temizleme ve pasifleştirme ile çözülür.
Mıknatısla ayırt edilmez. Kesin yol analiz sertifikası (EN 10204 3.1) veya taşınabilir XRF spektrometredir; pratikte molibden duyarlı nokta testi kitleri de kullanılır. Alım sırasında malzeme izlenebilirliğini istemek, sonradan test etmekten her zaman ucuzdur.
Gıda temasında 304 çoğu uygulamada yeterlidir; tuzlu, asidik ya da sık dezenfekte edilen hatlarda 316 tercih edilir. Belirleyici olan yalnızca kalite değil, yüzey kalitesi ve temizlenebilirliktir: pürüzlü ve aralıklı bir 316 yüzey, iyi parlatılmış bir 304'ten daha sorunlu olabilir.
Hasar incelemesi, malzeme seçimi ya da ikinci görüş için ön değerlendirme ücretsiz: durumu bir paragrafla anlat, hangi incelemenin gerektiğini ve ne süreceğini söyleyeyim.