Lazer, Plazma, Su Jeti ve Oksi-Gaz Kesim

Sac kesiminde yöntem seçimi üç şeyin dengesidir: kalınlık, tolerans ve adet. Dördüncü ve çoğu zaman atlanan değişken, kesimden sonra yapılacak işlemdir — ısıdan etkilenen bölge ya da eğimli kenar, sonraki kaynağı ve montajı doğrudan etkiler.

	Lazer (fiber)	Plazma	Su jeti (aşındırıcılı)	Oksi-gaz
Pratik kalınlık	0,5–25 mm (yüksek güçte daha fazla)	3–50 mm	1–150 mm+	6–300 mm+
Kerf (kesim aralığı)	0,1–0,4 mm	1–3 mm	0,8–1,2 mm	1,5–4 mm
Tolerans	±0,05–0,15 mm	±0,5–1,5 mm	±0,1–0,3 mm	±1–2 mm
Isı etkisi (ITAB)	Dar	Geniş	Yok	En geniş
Malzeme	Çelik, paslanmaz, alüminyum, bakır/pirinç (fiber ile)	İletken metaller	Her malzeme (cam, taş, kompozit dâhil)	Yalnız karbon çeliği
Hız (ince sac)	Çok yüksek	Yüksek	Düşük	Düşük
Birim maliyet	Orta	Düşük	Yüksek	En düşük

Hangi durumda hangisi?

Lazer: ince–orta kalınlıkta, çok sayıda ve hassas parça; dar kerf sayesinde iç konturlar, küçük delikler ve yakın yerleşim (nesting) mümkün. Delik çapı malzeme kalınlığının altına indiğinde kalite düşer — pratik kural: delik çapı ≥ sac kalınlığı.
Plazma: orta–kalın kesitte hızlı ve ucuz. Kenarda tipik olarak 2–5°'lik eğim (bevel) ve ITAB bırakır; hassas plazma sistemleri bunu belirgin azaltır. Kaynak ağzı açmada verimlidir.
Su jeti: ısı olmadığı için malzemenin yapısı değişmez — ısıl işlem görmüş parçalarda, titanyumda, kompozitte ve kalın paslanmazda bu belirleyicidir. Karşılığında yavaş ve pahalıdır; kalın kesitte kenarda hafif koniklik oluşur.
Oksi-gaz: çok kalın karbon çeliğinde hâlâ en ekonomik yöntem. Paslanmaz ve alüminyumda çalışmaz (oksidasyon reaksiyonu yürümez).

Kesim kenarı bir malzeme yüzeyidir. Plazma ve oksi-gaz kenarında sertleşmiş, bazen çatlamaya yatkın ince bir tabaka oluşur; yorulma yükü taşıyacak ya da sonradan bükülecek parçalarda bu tabaka talaşla kaldırılır. Yüksek karbonlu ve alaşımlı çeliklerde kesim öncesi/sonrası ön ısıtma gerekebilir.

Fiyatı belirleyen şey ne?

Teklifler arasındaki fark genelde makine saatinden değil, kontur uzunluğu, delme (pierce) sayısı ve yerleşim veriminden gelir. Her delme ayrı bir zaman ve sarf kalemidir; bu yüzden küçük delikleri azaltmak, ortak kenar kesimi (common-line) kullanmak ve parça yönünü tabla ölçüsüne göre seçmek maliyeti gözle görülür düşürür. Köşelerde küçük radyüs bırakmak hem kaliteyi hem hızı artırır.

Teknik resimde belirtilmesi gerekenler

Kesim yöntemi serbest mi, zorunlu mu (örn. "ısıl etki istenmez → su jeti").
Kenar kalitesi ve eğim toleransı (EN ISO 9013 kesim kalite sınıfları).
Çapak durumu: çapak alınacak mı, hangi kenarlar kırılacak.
Kesim sonrası düzlemlik ve çarpılma toleransı — özellikle ince ve geniş parçalarda.
İşleme payı: kesilen kenar sonradan işlenecekse bırakılacak pay.

Kesim kenarındaki ısıl etkinin metalurjisi için Çeliklerde Isıl İşlem, kaynak ağzı ve dikiş kalitesi için Kaynak Metalurjisi, yorulma açısından kenar kalitesinin önemi için Yorulma ve Ömür Hesabı notuna bakabilirsin.

Sık sorulanlar

Paslanmazı oksi-gazla kesebilir miyim?

Hayır. Oksi-gaz kesimi demirin oksijenle verdiği ekzotermik reaksiyona dayanır; paslanmaz ve alüminyumda yüzeydeki kararlı oksit bu reaksiyonu yürütmez. Bu malzemeler plazma, lazer veya su jeti ile kesilir.

Lazerde delik çapı neden kalınlıktan küçük olamıyor?

Delme sırasında oluşan ergimiş malzemenin uzaklaştırılması gerekir; çap kalınlığın altına indiğinde delik kenarı cüruflanır ve konikleşir. Pratik kural delik çapı ≥ sac kalınlığıdır; daha küçük delikler sonradan matkapla açılır.

Su jeti kenarında neden koniklik oluyor?

Jet, kalınlık boyunca ilerledikçe enerjisini kaybeder ve alt tarafta daha az malzeme kaldırır; bu da hafif V kesit bırakır. Modern makineler kesme kafasını eğerek (taper kontrolü) bunu büyük ölçüde düzeltir, ancak kalın kesitte toleransa pay bırakmak gerekir.

Kesim sonrası parçalar neden çarpılıyor?

Sac zaten iç gerilmelidir; kesim bu dengeyi bozar ve parça kendini serbest bırakır. Özellikle ince ve geniş parçalarda sıra şu şekilde düzeltilir: iç konturları önce kesmek, ısı girdisini azaltmak (lazer/su jeti), gerekirse kesim sonrası gerilim giderme ya da düzeltme (levelling) uygulamak.

Elinde bir parça mı var?

Hasar incelemesi, malzeme seçimi ya da ikinci görüş için ön değerlendirme ücretsiz: durumu bir paragrafla anlat, hangi incelemenin gerektiğini ve ne süreceğini söyleyeyim.

Teklif al →