Sertlik Dönüştürücü (HV · HB · HRC · HRB)

Aşağıdaki hesaplayıcı, alaşımsız ve düşük alaşımlı çelikler için Vickers, Brinell, Rockwell C/B sertlik değerlerini birbirine çevirir ve yaklaşık çekme dayanımını verir. Tablo EN ISO 18265 (Tablo A.1) ve ASTM E140 karşılık değerlerine dayanır; ara değerler doğrusal olarak yorumlanır.

Hangi yöntemi seçmeli?

• Brinell (HB) — büyük iz bırakır, kaba yapıyı ortalar: döküm, dövme ve işlenmemiş malzeme için uygundur. İnce kesit ve sertleştirilmiş yüzeyde kullanılmaz.
• Vickers (HV) — tek ölçek yumuşak metalden karbüre kadar her şeyi kapsar; düşük yükte (HV0,1–HV1) tabaka derinliği ve tek tek fazlar ölçülür.
• Rockwell C (HRC) — hızlıdır, üretim kontrolünün standardıdır; 20 HRC'nin altında geçerli değildir.
• Rockwell B (HRB) — yumuşak çelik ve demir dışı malzemeler; 100 HRB üstünde ölçek biter, HRC'ye geçilir.

Çekme dayanımı tahmini neden "yaklaşık"?

Alaşımsız çeliklerde R_m ≈ 3,2–3,4 × HB bağıntısı pratikte iyi çalışır. Ancak soğuk şekillendirilmiş, östenitik paslanmaz, dökme demir ve demir dışı malzemelerde bu bağıntı geçersizdir. Ayrıca sertlik akma dayanımı, süneklik ve tokluk hakkında hiçbir şey söylemez — parçanın kullanıma uygunluğunu çoğu zaman bu üçü belirler.

Ölçümü bozan tipik hatalar

• Yüzey hazırlığı: tufal, dekarbürize tabaka veya taşlama yanığı yanlış değer verir.
• Kalınlık: numune kalınlığı iz derinliğinin en az 8–10 katı olmalı; ince veya sertleştirilmiş parçada iz tabana ulaşırsa ölçüm düşük çıkar ("örs etkisi").
• İzler arası mesafe: en az 3–4 iz çapı; aksi hâlde bir önceki izin pekleşmiş bölgesi ölçülür.
• Eğrilik ve destek: eğri yüzeyde standarttaki düzeltme katsayıları uygulanır; parça yük altında oynuyorsa değer düşük okunur.

Yöntemlerin ayrıntısı, taşınabilir cihazların sınırları ve tabaka derinliği ölçütleri için Sertlik Ölçme Yöntemleri teknik yayınına bakabilirsin; sertliğin nereden geldiğini anlamak için Çeliklerde Isıl İşlem notu uygundur.

Sık sorulanlar

HRC 20'nin altında neden değer vermiyor?

Rockwell C ölçeği elmas koniyle ve 150 kgf ile çalışır; yumuşak malzemede iz çok derinleşir ve ölçüm hassasiyeti kaybolur. Bu yüzden standart, HRC'yi yaklaşık 20 HRC'nin altında geçersiz sayar. O bölgede Rockwell B, Brinell veya Vickers kullanılır.

Taşınabilir cihazla (Leeb/UCI) ölçtüm, dönüşüm geçerli mi?

Taşınabilir cihazlar zaten iç dönüşümle bir ölçeğe çevirip gösterir; onun üstüne ikinci bir dönüşüm yapmak hatayı büyütür. Kabul/ret kararı verilecekse ölçüm, hazırlanmış yüzeyde masa tipi cihazla ve şartnamedeki yöntemle tekrarlanmalıdır.

Dökme demir ve paslanmazda tablo çalışır mı?

Hayır. Buradaki karşılıklar alaşımsız ve düşük alaşımlı çelik içindir. Östenitik paslanmaz, dökme demir, alüminyum ve soğuk şekillendirilmiş malzemelerde hem sertlik–sertlik hem sertlik–çekme ilişkisi farklıdır; ISO 18265'in ilgili tablosu ya da malzemeye özgü veri kullanılmalıdır.

Sertlik ile akma dayanımı arasında bağıntı var mı?

Pratik bir tahmin için R_p0,2 ≈ 0,7–0,9 × R_m alınabilir, ama bu oran ısıl işlem durumuna göre çok değişir. Akma dayanımı gerekiyorsa çekme deneyi yapılır; sertlik bu konuda yalnızca fikir verir.