EN ISO 1461 · ASTM A123 · Z275 / elektrolitik / çinko pul · ölçüm (ISO 2178) · ISO 9223 ömür · hesaplayıcı
Sıcak daldırma galvanizde kaplama kalınlığı siparişle değil, çeliğin kalınlığıyla belirlenir: EN ISO 1461 her kalınlık sınıfı için asgari yerel ve ortalama değeri verir, kalın çelik daha kalın kaplama alır. Aşağıda standart tablolar (EN ISO 1461, ASTM A123), sac ve elektrolitik galvaniz karşılıkları, ölçüm yöntemleri, ömür tahmini ve üç hesaplayıcı var: standart değer, µm ↔ g/m² ve çinko sarfiyatı.
Santrifüjlenmeyen parçalar (profil, konstrüksiyon, levha, boru, döküm):
| Parça ve çelik kalınlığı | Yerel kalınlık, min (µm) | Yerel kütle, min (g/m²) | Ortalama kalınlık, min (µm) | Ortalama kütle, min (g/m²) |
|---|---|---|---|---|
| Çelik ≥ 6 mm | 70 | 505 | 85 | 610 |
| Çelik ≥ 3 mm ve < 6 mm | 55 | 395 | 70 | 505 |
| Çelik ≥ 1,5 mm ve < 3 mm | 45 | 325 | 55 | 395 |
| Çelik < 1,5 mm | 35 | 250 | 45 | 325 |
| Döküm ≥ 6 mm | 70 | 505 | 80 | 575 |
| Döküm < 6 mm | 60 | 430 | 70 | 505 |
Santrifüjlenen parçalar (banyodan çıkınca fazla çinkosu savrulan cıvata, somun, pul, küçük parçalar):
| Santrifüjlenen parça (cıvata, somun, küçük parça) | Yerel kalınlık, min (µm) | Ortalama kalınlık, min (µm) | Ortalama kütle, min (g/m²) |
|---|---|---|---|
| Dişli parça, çap ≥ 6 mm | 40 | 50 | 360 |
| Dişli parça, çap < 6 mm | 20 | 25 | 180 |
| Diğer parçalar (döküm dahil) ≥ 3 mm | 45 | 55 | 395 |
| Diğer parçalar < 3 mm | 35 | 45 | 325 |
"Yerel" değer, bir referans alanındaki ölçümlerin ortalamasıdır; "ortalama" değer parçadaki tüm referans alanların ortalamasıdır. Tek bir ölçüm noktası yerel asgarinin altına düşebilir; kabul, referans alan ortalamasına göre yapılır. 1 µm çinko ≈ 7,14 g/m²; 1 kg çinko ≈ 140 m²·µm.
ASTM A123'te sınıf numarası asgari ortalama kalınlığı µm olarak verir (Sınıf 85 = 85 µm). Kategoriler malzeme tipine göre ayrılır:
| Çelik kalınlığı | Yapı profili, levha, lama–çubuk (sınıf = µm) | Boru ve tüp | Tel |
|---|---|---|---|
| < 1,6 mm (1/16") | 45 | 45 | 35 |
| 1,6 – < 3,2 mm (1/16–1/8") | 65 | 45 | 50 |
| 3,2 – < 4,8 mm (1/8–3/16") | 75 | 75 | 60 |
| 4,8 – < 6,4 mm (3/16–1/4") | 85 | 75 | 65 |
| ≥ 6,4 mm (1/4") | 100 | 75 | 80 |
Tek ölçüm bölgesi, sınıfın bir alt sınıfından düşük olamaz (örn. Sınıf 85 parçada hiçbir bölge 75'in altına inmez). Bağlantı elemanları ASTM A153'e tabidir (Sınıf C: ≥ 9,5 mm'de ortalama 53 µm; D: < 9,5 mm'de 43 µm).
"Galvaniz" sözü sahada beş farklı prosesi kapsar; kalınlıklar 5 µm ile 150 µm arasında değişir — şartnamede yöntem ve standart yazmadan "galvanizli" demek belirsizliktir:
| Yöntem / standart | Gösterim | Tipik kalınlık (µm) | Nerede |
|---|---|---|---|
| Sürekli sac galvanizi (EN 10346) | Z100 · Z140 · Z200 · Z275 · Z350 · Z450 · Z600 (g/m², iki yüz toplamı) | 7 · 10 · 14 · 20 · 25 · 32 · 42 (yüz başına) | Sac, boru profili, beyaz eşya, çatı–cephe |
| Elektrolitik çinko (EN ISO 2081) | Fe/Zn5 · Zn8 · Zn12 · Zn25 (+ pasivasyon) | 5 · 8 · 12 · 25 | Bağlantı elemanı, iç mekân, dekoratif |
| Sıcak daldırma, santrifüjlü (EN ISO 1461 / ISO 10684) | — | 40 – 55 (cıvata/somun) | Dış mekân bağlantı elemanı, 8.8 sınıfı |
| Çinko pul (zinc flake, EN ISO 10683) | flZn / flZnnc | 5 – 15 | Otomotiv cıvatası, 10.9/12.9 (hidrojen gevrekliği yok) |
| Sherardizing (EN ISO 17668) | Sınıf 15 · 30 · 45 | 15 · 30 · 45 | Küçük parça, dişli, iç yüzey |
| Termal püskürtme çinko (EN ISO 2063) | Zn / ZnAl15 | 80 – 150 | Büyük yapı, köprü, sahada onarım |
| Yöntem | Standart | Ne ölçer | Not |
|---|---|---|---|
| Manyetik kalınlık ölçer (tahribatsız) | EN ISO 2178 | Manyetik olmayan kaplamanın çelik üzerindeki kalınlığı | Saha standardı; referans alan başına ≥ 5 okuma; kenardan ≥ 10 mm uzak; pürüzlü yüzeyde kalibrasyon folyosu şart |
| Gravimetrik (tahribatlı) | EN ISO 1460 | Numuneyi çözüp kütle farkı (g/m²) | Hakem yöntemi; uyuşmazlıkta esas alınır |
| Mikroskobik kesit | EN ISO 1463 | Kesitte tabaka tabaka kalınlık (η, ζ, δ, Γ) | Alaşım tabakalarını ve yapışma kusurunu gösterir; laboratuvar |
| Manyetik "ölçüm cihazı" seçimi | — | F tipi prob (ferromanyetik taban) | Çelik üzeri çinko için F prob; alüminyum/paslanmaz üstü kaplamada N (eddy current) prob gerekir |
Manyetik cihazla ölçümde dikkat: kaplama kalınlığı çeliğin pürüzlülüğü ve eğriliğiyle değişir; cihaz her gün sıfır plaka + bilinen folyo ile doğrulanır. Dişli ve köşe bölgeleri referans alan olarak seçilmez (EN ISO 1461 Ek). Ölçüm belirsizliği için belirsizlik hesaplayıcısı.
Çinko kaplama kurban olarak aşınır; ömür ≈ kalınlık ÷ ortamın çinko korozyon hızı. Kategoriler ISO 9223'ten, hızlar ilk yıl ölçümleridir (sonraki yıllarda patina ile biraz yavaşlar):
| ISO 9223 kategori | Ortam | Çinko korozyon hızı (µm/yıl) | 85 µm kaplama ömrü (ilk bakıma kadar) |
|---|---|---|---|
| C1 — çok düşük | Isıtılmış, kuru iç mekân | ≤ 0,1 | > 100 yıl |
| C2 — düşük | Kırsal, düşük kirlilik | 0,1 – 0,7 | 100+ yıl |
| C3 — orta | Kentsel, hafif endüstri, kıyıdan uzak | 0,7 – 2,1 | 40 – 100 yıl |
| C4 — yüksek | Endüstri, orta tuzluluk kıyı | 2,1 – 4,2 | 20 – 40 yıl |
| C5 — çok yüksek | Ağır endüstri, yüksek tuzluluk kıyı | 4,2 – 8,4 | 10 – 20 yıl |
| CX — aşırı | Açık deniz, tropikal tuzlu | 8,4 – 25 | 3 – 10 yıl |
"İlk bakıma kadar ömür", kaplamanın yüzeyin %5'inde tükenmesi tanımıdır (EN ISO 14713-1). Galvaniz üstüne boya (dupleks sistem) ömrü iki sistemin toplamının 1,5–2,3 katına çıkarır; ayrıntı Galvaniz mi, boya mı? rehberinde.
Kaplama kalınlığı yalnız daldırma süresiyle değil, çeliğin silisyum ve fosfor içeriğiyle de belirlenir. Si 0,03–0,14 % aralığında (Sandelin bölgesi) ve Si > 0,25 % olduğunda demir–çinko reaksiyonu hızlanır; kaplama normalden 2–4 kat kalın, mat gri ve kırılgan çıkar — görünüşte "kötü galvaniz", aslında çelik seçimi sorunu. EN ISO 14713-2 kategorileri: A (Si ≤ 0,03 %, Si + 2,5P ≤ 0,04 %) parlak, normal; B (Si 0,14–0,25 %) kalın ama kabul edilebilir; C (0,03–0,14 %) kalın, mat, kalınlık dalgalı; D (> 0,25 %) çok kalın, gevrek. Galvanize gidecek yapı çeliği sipariş edilirken "galvanize uygun, Si ≤ 0,03 % veya 0,14–0,25 %" yazılması bu yüzdendir.
EN ISO 1461'e göre çelik kalınlığına bağlıdır: ≥ 6 mm çelikte ortalama en az 85 µm, 3–6 mm'de 70 µm, 1,5–3 mm'de 55 µm, 1,5 mm altında 45 µm. Cıvata-somunda (santrifüjlü) 50 µm. Sac galvanizi Z275 yüz başına ~20 µm, elektrolitik çinko 5–12 µm'dir — bunlar sıcak daldırma değildir.
Çinko yoğunluğu 7,14 g/cm³ olduğundan 1 µm kaplama = 7,14 g/m²'dir. 85 µm ≈ 610 g/m²; Z275 sac (iki yüz 275 g/m²) yüz başına 137 g/m² ≈ 19 µm. Çinko sarfiyatı için parça yüzey alanı × gerçek g/m² (asgarinin ~1,5 katı) + %10 banyo kaybı alınır.
Çelik üstü çinko için manyetik indüksiyonlu (F prob) kalınlık ölçer kullanılır (EN ISO 2178). Her referans alanda en az 5 okuma, kenardan ≥ 10 mm içeride; cihaz sıfır plaka ve kalibrasyon folyosuyla doğrulanır. Uyuşmazlıkta gravimetrik yöntem (EN ISO 1460) hakemdir.
Büyük olasılıkla çeliğin Si/P içeriği Sandelin bölgesinde (Si 0,03–0,14 %) ya da Si > 0,25 %: demir–çinko alaşım tabakaları aşırı büyür, parlak η tabakası kaybolur. Çözüm galvanizcide değil çelik seçimindedir: galvanize uygun kimya (EN ISO 14713-2 kategori A/B) sipariş edilir.
EN ISO 1461 yeniden galvanizlemeye izin verir; küçük bölgelerde (toplam alanın %0,5'i ve tek bölge ≤ 10 cm²) çinko esaslı boya/termal püskürtme ile onarım kabul edilir, onarım kalınlığı en az tablodaki değer + 30 µm olmalıdır. Kabul raporunda referans alan sayısı ve ortalama belirtilir.
Kaplama ölçümü, çelik kimyası (Sandelin) ve ortam sınıfına göre ömür değerlendirmesi için ön değerlendirme ücretsiz: durumu bir paragrafla anlat.