Hangi Isıl İşlem? Seçim Rehberi

"Bu parçaya hangi ısıl işlem yapılmalı?" sorusunun cevabı, parçanın yüzeyinden mi yoksa çekirdeğinden mi beklenti olduğuyla başlar. Aşağıdaki tablo, istenen özelliğe göre yolu ve o yolun bedelini özetliyor.

Üç soruyla karar

1. Yük nerede? Aşınma ve yüzey yorulması varsa yüzey sertleştirme; genel mukavemet ve darbe varsa ıslah.
2. Kesit ne kadar kalın? Sertleşebilirlik kesitle sınırlıdır: ince numunede 55 HRC veren çelik, 80 mm milin merkezinde çok daha yumuşak kalır. Kalın kesitte alaşımlı (Cr-Mo, Ni-Cr-Mo) çelik gerekir — bu bir malzeme kararıdır, fırın kararı değil.
3. Çarpılmaya ne kadar toleransım var? Sıralama kabaca şöyledir: nitrürleme (en az) → indüksiyon → ıslah → sementasyon (en çok). Çarpılma kabul edilemiyorsa ya nitrürleme seçilir ya da işlem sonrası taşlama payı baştan planlanır.

Şartname nasıl yazılır?

Yalnızca "sertleştirilecek" yazmak, uyuşmazlığın garantisidir. Eksiksiz bir şartname şunları içerir: yöntem, sertlik ve toleransı, sertliğin nerede ölçüleceği (yüzey mi yarıçapın ortası mı), yüzey sertleştirmede tabaka derinliği ve ölçütü (EN ISO 2639 / EN ISO 18203: sementasyonda 550 HV1, nitrürlemede çekirdek + 50 HV), çekirdek sertliği, izin verilen çarpılma ve gerekiyorsa mikroyapı kabul kriteri (artık östenit, tane sınırı oksidasyonu).

Sık sorulanlar

Sementasyon mu nitrürleme mi?

Yük yüksek ve darbe varsa sementasyon: kalın (0,5–2 mm) ve taşıyıcı bir tabaka verir. Çarpılma kabul edilemiyorsa ya da parça zaten ıslah edilmiş ve son ölçüsündeyse nitrürleme: dönüşüm sıcaklığının altında çalıştığı için su verme yoktur, boyut değişimi çok küçüktür — ama tabaka incedir (0,1–0,6 mm) ve ezilmeye karşı sementasyon kadar dayanıklı değildir.

Parça sertleşmedi, nereye bakmalıyım?

Dört olasılık: östenitleme sıcaklığı/süresi yetersiz, su verme hızı kesit için yavaş (sertleşebilirlik sorunu), yüzeyde dekarbürize tabaka, ya da gelen malzeme beklenen çelik değil. Sırayla doğrulama: sertlik taraması, kesitten mikroyapı ve kimyasal analiz.

Temperleme sıcaklığını nasıl seçerim?

Hedef sertliğe göre: düşük temperleme (150–250 °C) sertliği korur, aşınma uygulamaları içindir; yüksek temperleme (550–650 °C) ıslah durumunu verir, şaft ve yapısal parçalar içindir. 250–400 °C aralığı ve alaşımlı çeliklerde ~375–575 °C'den yavaş soğuma gevreklik riski taşıdığı için bilinçli olarak atlanır.

Isıl işlem sonrası kaynak yapılabilir mi?

Yapılabilir ama bedeli vardır: kaynak ısısı ıslah edilmiş yapıyı yerel olarak bozar, ITAB'da hem sertleşme hem yumuşama görülür. Mümkünse kaynak önce yapılır, ısıl işlem sonra. Zorunlu hâllerde ön ısıtma, düşük hidrojenli ilave metal ve kaynak sonrası ısıl işlem (PWHT) planlanır.